Dochód podstawowy w Finlandii

Czy eksperyment z dochodem podstawowym w Finlandii był porażką?

Dochód podstawowy w Finlandii był szeroko omawiany w mediach i wzbudził zainteresowanie wielu. Według krytyków eksperyment był porażką, bo nie wypełnił wstępnych założeń, ale badania uczestników wykazują wiele pozytywnych efektów i wniosków jak taki dochód należy konstruować.

Dochód podstawowy w Finlandii w skrócie:

  • Dochód podstawowy w Finlandii miał pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne partycypantów. Pomimo biurokratycznych założeń programu odnotowano nieznaczny wzrost aktywności zawodowej wśród uczestników. Należy jednak zwrócić uwagę na zmiany w systemie aktywizacji zawodowej w Finlandii, które wprowadzono w trakcie trwania eksperymentu i które częściowo dublowały wstępne założenia programu wypłaty dochodu podstawowego (Jacobin,Why Basic Income Failed in Finland, O’Donnell, J., 12.01.2019) 
  • Program wypłaty dochodu podstawowego w Finlandii objął 2000 osób którym wypłacano 560 euro (ok. 2500 zł) z kasy programu bez żadnych zobowiązań czy warunków wstępnych. 
  • „Uczestnicy programu, którzy otrzymywali dochód podstawowy opisywali swoje samopoczucie bardziej pozytywnie aniżeli ankietowani w grupie kontrolnej”, podają autorzy raportu finlandzkiego odpowiednika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. „Partycypanci byli bardziej zadowoleni ze swojej sytuacji życiowej i odczuwali niższe poziomy stresu, depresji, przygnębienia i samotności.” Badania wykazały, że beneficjenci programu byli aktywni zawodowo średnio sześć dni więcej aniżeli osoby w grupie kontrolnej. 
  • Badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Helsinkach, objęło 81 pogłębionych wywiadów z partycypantami programu. Wypowiedzi uczestników są często sprzeczne i tak jedni podawali, że ich produktywność wzrosła dzięki dodatkowym środkom z programu, gdzie inni nie zauważyli u siebie wzrostu aktywności w trakcie dwuletniego eksperymentu. Według Christiana Krolla, jednego z autorów raportu, rezultat ich badań wykazał argumenty za i przeciw dochodowi podstawowemu. Dla części uczestników nie pomógł on im znaleźć zatrudnienia ani nie poprawił ich zdrowia, co było z jednym z wyjściowych założeń, gdzie w międzyczasie inni podjęli się prac w prostszych i mniej płatnych zawodach na co nie zdecydowaliby się nie mając środków z dochodu podstawowego. „Pomimo że, dochód podstawowy nie jest narzędziem poprawy wszystkich naszych problemów zdrowotnych i społecznych, niewątpliwym jest, że debata o dochodzie podstawowym jako części w rozwiązaniu w czasach kryzysu jest uzasadniona.” (ENP Newswire, 7.05.2020, UNIVERSITY OF HELSINKI: Finland’s basic income experiment: new research reveals significant diversity in participants’ experience)

Wnioski z raportu

Wnioski z raportu można interpretować dwojako. Z jednej strony nie można jednoznacznie stwierdzić pozytywnego efektu na aktywność zawodową partycypantów. Pomimo, że według raportu, czas aktywności zawodowej wzrósł o sześć dni wśród uczestników programu w stosunku do grupy kontrolnej, to efekt zmian w systemie aktywizacji zawodowej w Finlandii w 2018 jest miał według raportu wpływ także na beneficjentów programu. Z drugiej strony respondenci pogłębionych analiz wskazywali na własne lepsze samopoczucie, lepsze zdrowie i niższe poziomy stresu i depresji. Część uczestników mogła też skonstatować, że dzięki programowi ich możliwości rozwoju osobistego i poprawy swojej pozycji na rynku pracy wzrosły. Część podjęła się prac które inaczej byłyby zbyt mało płatne bez wsparcia dodatkowym dochodem. Dla części program nie miał większego wpływu na ich sytuację zawodową czy zdrowotną. 

Jednakże czy nie jest tak, że idea dochodu podstawowego jako narzędzia do poprawy samopoczucia i wzrostu odczuwanego bezpieczeństwa i stabilności finansowej jest głównym założeniem? Fale globalizacji i automatyzacji, które już niosą zmiany w strukturach społecznych, wymagają rozwiązań dla społeczeństwa w celu zapewnienia godnych warunków życiowych i możliwości rozwoju i dopasowania do wymagań rynku. Negatywna ocena wyników badań nad programem w Finlandii bazuje na założeniu, że w program nie był w stanie rozwiązać wszystkich problemów społecznych w trakcie ledwie dwóch lat pomimo wzrostu aktywności zawodowej beneficjentów o kilka dni. Kryteria oceny wniosków z raportu są źle sformułowane ponieważ rządy są całkowicie skoncentrowane na utrzymaniu dotychczasowych miejsc pracy i zadłużają się w niespotykanej dotąd skali po to żeby móc dokonywać transferów do firm i podtrzymywać przy życiu dotychczasowy system. Miliardy trafiają do firm, które przyczyniają się do globalnego kryzysu klimatycznego, kopalnie, firmy lotnicze i tym podobne mają wyższy priorytet na liście rozwiązań kryzysu wywołanego pandemią aniżeli możliwość przeprowadzenia dogłębnych reform i zmian w systemie a o samych ludziach i ich samopoczuciu nie wspominając. Małe firmy i ludzie pracujący na śmieciowych umowach nie mogą liczyć na podobne poduszki finansowe od swoich rządów.

Czytaj także o innych eksperymentach z dochodem podstawowym tutaj.