Dochód podstawowy na świecie

Dochód podstawowy w praktyce

Dochód podstawowy był wielokrotnie wdrażany w praktyce w wielu miejscach na świecie.

Pierwsze próby

Pierwszy znany nam przykład wypłaty zapomogi dla tych którzy na to zasługiwali obowiązywał za panowania królowej Elżbiety w Anglii w XVI wieku. System ten był oczywiście bardzo daleki od powszechnego i gwarantowanego, ale około 200 lat później w miejscowości Speenhamland, także w Anglii wprowadzono system protoplastę dochodu podstawowego dla ubogich. Ponownie przeanalizowane dane z tego eksperymentu wskazują, że okazał się on sukcesem w zwalczaniu ubóstwa. Co ważniejsze, idea, która w tamtym okresie została oceniona bardzo krytycznie i doprowadziła do jego likwidacji, wpłynęła na prawodawstwo w Anglii i przyczyniła się do rozwoju systemu pomocy publicznej.

Program Nixona

W 1969 roku prezydent Richard Nixon był bardzo bliski wcielenia w życie bezwarunkowego dochodu podstawowego dla biednych rodzin. Program miał doprowadzić do likwidacji ubóstwa i miał ostatecznie znieść rozróżnienie na dwie kategorie ubogich: „zasługujących” i „niezasługujących” na pomoc. Konserwatywny Nixon chciał więc wprowadzić w życie postępową idę, ale opór polityczny uśmiercił ten projekt. Według badaczy był to potencjalnie projekt o ogromny znaczeniu dla idei dochodu podstawowego.

Minicome, Kanada

Legendarny już wśród zwolenników idei dochodu podstawowego program, eksperyment przeprowadzony w latach 1975 – 1977 w Dauphin. Wszyscy mieszkańcy Dauphin mieli prawo do tego programu i pomimo, że ściśle rzecz biorąc była to forma negatywnego opodatkowania a nie bezpośrednich wypłat pieniężnych. Raporty z eksperymentu wskazują, że wpłynął on pozytywnie na beneficjentów, na ich zdrowie fizyczne jak i psychiczne, nie wpłynął znacznie na ich wymiar pracy, więcej osób podjęło się edukacji a rodziny miały więcej czasu dla domowych aktywności.

Dochód podstawowy finansowany przez kasyno

W 1997 roku plemię Cherokee otworzyło na swojej ziemi kasyno, którego połowa profitów była rozdysponowywana między wszystkimi plemieńcami. W wieloletnim badaniu plemienia, gdzie każdy otrzymywał, bezwarunkowo, 4000 dolarów rocznie, badacze zauważyli znaczny wzrost osób podejmujących naukę, dzieci uzyskiwały lepsze rezultaty w szkole a przestępczość zmalała. Ogólnopsychiczna kondycja członków plemienia poprawiła się, zmniejszył się poziom nadużywania alkoholu i narkotyków.

Fundusz Alaski

Od 1982 roku stan Alaski ustanowił fundusz zasilany wpływami z wydobycia ropy naftowej. Część środków z tego funduszu jest corocznie wypłacane rezydentom. Jest to forma częściowego dochodu podstawowego i jedyna taka na świecie.

Dochód podstawowy w Indiach i Namibii

Piloty programów dochodu podstawowego były kilkakrotnie przeprowadzane w obu krajach. W latach 2008-2009 eksperyment objął 1000 osób, które otrzymywały odpowiednik około 12 dolarów miesięcznie. To wystarczyło do znacznego wzrostu dzieci uczęszczających do szkół, spadł poziom przestępczości a wiele osób mogło zacząć własną hodowlę i uprawy poprawiając losy swoich rodzin.

Trzy indyjskie eksperymenty z dochodem podstawowym z lat 2009-13 objął tysiące osób. W jednym z nich około 6000 mężczyzn, kobiet i dzieci otrzymywali przez 18 miesięcy dodatkowe środki, które umożliwiły im poprawę warunków życiowych, podjęcie edukacji, poprawiły ich zdrowie. Ważnym aspektem indyjskich eksperymentów jest to, że kobiety po raz pierwszy miały własne środki wypłacane im indywidualnie, które w dużej mierze zostały przeznaczone na edukację dzieci. Dochód podstawowy doprowadził też do wzrostu aktywności zawodowej, zwłaszcza uprawy roli. Był też ważnym przyczynkiem do emancypacji społecznej, ponieważ w indyjskim społeczeństwie kastowym trudno jest decydować o własnym stanowieniu będąc uzależnionym od swojego statusu społecznego.

Brazylia

W latach 2008-14 organizacja dobroczynna prowadziła projekt w wiosce Quatinga Velho, sponsorowany z prywatnych środków. 100 uczestników otrzymywało około 30 zł miesięcznie. W 2020 około 52000 osób w mieście Maricá zostało objętych programem Renda Basica de Cidadania (Obywatelski Dochód Podstawowy). Każda osoba otrzymuje około 35 zło miesięcznie, co w zamyśle mam pomóc w wydobyciu się z biedy. Sponsorowany jest środkami z wydobycia ropy i nie ma określonej daty końcowej.

Niemcy

W 2014 r. organizacja Mein-Grundeinkommen zaczęła wypłatę środków, pozyskanych z crowdfundingu, dla osób z całego świata które zgłosiły chęć do udziału w eksperymencie. Każdy otrzymywał około 1100 dolarów miesięcznie przez okres jednego roku. Program zakończył się a wyniki oceniono jako pozytywne dla beneficjentów.

W 2019 rozpoczął się inny projekt, wdrożony przez Santkionsfrei który obejmuje 250 uczestników którzy otrzymują 424 euro miesięcznie przez trzy lata.

Finlandia

Program wypłaty dochodu podstawowego w Finlandii objął 2000 osób którym wypłacano 560 euro (ok. 2500 zł) z kasy programu bez żadnych zobowiązań czy warunków wstępnych. Eksperyment został skonstruowany tak, że aby móc go ocenić pozytywnie miał doprowadzić do wzrostu aktywności zawodowej, było to bowiem wymogiem finlandzkiego urzędu pracy, odpowiedzialnego za program. Badania przeprowadzone nad uczestnikami wskazały na takowy wzrost i to o sześć dni w porównaniu do grupy kontrolnej, ale eksperyment zbiegł się w czasie z reformą w systemie aktywizacji zawodowej w Finlandii z 2018 r. więc uznano te dane za niemiarodajne. Niewątpliwymi efektami programu było lepsze samopoczucie uczestników, część podjęła się prac, które inaczej uznawali za nisko płatne. Czytaj więcej o wynikach tutaj.

Iran

Od 2011 rząd Iranu prowadzi program wypłat pieniężnych, które mają kompensować zniesienie dotychczasowych dotacji do żywności, elektryczności, wody i paliw. Dochód wynosi 29 procent mediany dochodów na gospodarstwo domowe. Według badaczy dochód nie ma większego wpływu na aktywność zawodową.

Chiny

W 2011 rząd Hong Kongu wypłacał wszystkim obywatelom regionu około 772 dolarów w formie jednorazowego bezwarunkowego dochodu. Program został jednorazowo wznowiony w 2018 r. Środki pochodziły z nadwyżki budżetowej.

Macao wypłaca swoim obywatelom niewielkie sumy pieniężne od 2008 r, które wynoszą około 1100 dolarów rocznie. Pieniądze programu Wealth Partaking Scheme pochodzą z dochodów budżetowych z hazardu.

Holandia

W ramach próby kontrolnej 250 mieszkańców Utrechtu i okolic otrzymywali bezwarunkowo około 1000 dolarów.